Ra đi tìm đường cứu nước với hai bàn tay trắng, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã sớm hòa mình vào phong trào công nhân và làm việc như một người công nhân thực thụ để kiếm sống và hoạt động cách mạng. Sau khi được tiếp thu ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin, Người đã sớm có một tầm nhìn khoa học và cách mạng về giai cấp công nhân.

Năm 1947, khi viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn cán bộ phải học chủ nghĩa Mác - Lênin ở tinh thần làm việc biện chứng - tức là xem xét sự vật hiện tượng trong mối quan hệ tác động qua lại với nhau để nhận thức được bản chất, quy luật của sự vật - phải có tầm nhìn xa trông rộng, nếu không sẽ bị Người phê bình là “bệnh cận thị”.

Chính nhờ tinh thần làm việc khoa học đó, Hồ Chí Minh đã vượt xa các bậc tiền bối và những người cùng thời của mình, đưa giai cấp công nhân (GCCN) từ chỗ là một lực lượng vô cùng nhỏ bé trong xã hội, không có tên trong danh sách “mười hạng đồng tâm cứu quốc” của Phan Bội Châu trở thành giai cấp đứng ở vị trí trung tâm của xã hội, lãnh sứ mệnh lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi cuối cùng.

1. Quan điểm về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Cách đây gần một thế kỷ, Hồ Chí Minh đã nhận thức đúng về vị trí, vai trò của GCCN và đưa ra quan điểm rất dễ hiểu, rất cụ thể về giai cấp này. Người viết: “Tất cả những người không có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động mà sống, là công nhân. Bất kỳ họ lao động trong công nghệ hay là trong nông nghiệp, bất kỳ họ làm nghề gì, cũng đều thuộc về GCCN. Chủ chốt của giai cấp ấy, là những công nhân ở các xí nghiệp như: nhà máy, hầm mỏ, xe lửa… những công nhân thủ công nghệ, những người làm thuê ở các cửa hàng, những cố nông,… cũng thuộc về GCCN. Nhưng chỉ công nhân công nghệ là hoàn toàn đại biểu cho cái đặc tính của GCCN”.[1]

Bác Hồ thăm Nhà máy Diêm Thống Nhất những năm đầu khôi phục kinh tế (1956). Ảnh: Tư liệu TTXVN

Cách định nghĩa về GCCN như trên có liên quan trực tiếp đến việc xác định sứ mệnh lịch sử của họ. Trong tác phẩm “Đường Kách mệnh” (1927), Người khẳng định: “Cách mạng trước hết phải có đảng cách mạng”. Đảng phải lấy chủ nghĩa Mác - Lênin – học thuyết của GCCN - làm cốt. Điều này có nghĩa con đường giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam phải đi theo con đường cách mạng vô sản, tức phải được đặt dưới sự lãnh đạo của GCCN. Vậy tại sao GCCN, một lực lượng nhỏ bé trong xã hội lại lãnh đạo được cách mạng? Hồ Chí Minh giải thích: "Lãnh đạo được hay là không, là do đặc tính cách mạng, chứ không phải do số người nhiều ít của giai cấp. Giai cấp công nhân có chủ nghĩa Mác - Lênin. Trên nền tảng đấu tranh, họ xây dựng nên Đảng theo chủ nghĩa Mác - Lênin là Đảng Lao động Việt Nam.” [2]. Đặc tính cách mạng của GCCN là kiên quyết, triệt để, tập thể, có tổ chức, có kỷ luật. Lại vì giai cấp tiền tiến nhất trong phương thức sản xuất, gánh trách nhiệm đánh đổ chủ nghĩa tư bản và đế quốc, để xây dựng một xã hội mới, GCCN có thể thấm nhuần một tư tưởng cách mạng nhất, tức là chủ nghĩa Mác - Lênin. Đồng thời tinh thần đấu tranh của họ ảnh hưởng và giáo dục các tầng lớp khác. Vì vậy, về mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và hành động, GCCN đều giữ vai trò lãnh đạo… đội ngũ chính trị của GCCN ngày càng phát triển: “Đảng đề ra chủ trương, đường lối, khẩu hiệu cách mạng, lôi cuốn giai cấp nông dân và tiểu tư sản vào đấu tranh, bồi dưỡng họ thành những phần tử tiên tiến. Lại có những phần tử trí thức tham gia cách mạng và vô sản hóa. Thành thử đội ngũ chính trị của giai cấp công nhân ngày càng phát triển. Mai sau, công nghệ của ta ngày càng phát triển, thì số công nhân ngày càng tăng thêm" [3].

Đến nay, gần một thế kỷ trôi qua, bối cảnh trong nước và quốc tế đã có nhiều biến đổi dẫn đến nội hàm của khái niệm “giai cấp công nhân” còn nhiều ý kiến khác nhau nhưng quan điểm Hồ Chí Minh về GCCN dưới góc độ là những người làm thuê cho chủ nghĩa tư bản và sứ mệnh lịch sử của GCCN vẫn là lý luận soi đường cho đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong bối cảnh mới, Đảng ta tiếp tục khẳng định giai cấp công nhân là giai cấp lãnh đạo, giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, tiên phong trong sự nghiệp xây dựng CNXH, lực lượng đi đầu trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước và Nghị quyết số 20/NQ/TW ngày 28/01/2008 Hội nghị TW sáu khóa X về tiếp tục xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước chính là sự kế thừa, tiếp nối những quan điểm của Hồ Chí Minh một cách sáng tạo, có phần phát triển của Đảng ta hiện nay.

2. Quan điểm xây dựng giai cấp công nhân

Trong cách lý giải về sứ mệnh lịch sử của GCCN ở trên, Hồ Chí Minh đã thể hiện một tầm nhìn rất rộng về xây dựng đội ngũ công nhân đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự lớn mạnh của GCCN là điều kiện tiên quyết, đảm bảo cho sự thành công của cách mạng. Sinh thời, Hồ Chí Minh luôn dành tình cảm đặc biệt cho GCCN và thể hiện sự quan tâm chăm lo, phát triển đội ngũ công nhân về chính trị, tư tưởng, tổ chức, chuyên môn, văn hóa… cho xứng đáng với vai trò, địa vị làm chủ xã hội của họ.

Trước hết, Người quan tâm xây dựng GCCN về đạo đức cách mạng.

Theo Hồ Chí Minh, xây dựng CNXH là việc làm vô cùng khó khăn và chưa từng có tiền lệ trong lịch sử dân tộc. Do vậy cần phải có những con người XHCN thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng để không bị đồng tiền và quyền lực cám dỗ. Là giai cấp lãnh đạo, công nhân phải nhận thức được sứ mệnh lịch sử của mình, cần phải hiểu lao động vẻ vang, là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc. Lao động có kỷ luật, có kỹ thuật, năng suất, chất lượng cao là thước đo phẩm chất đạo đức của người công nhân. Để đạt được điều đó, công nhân phải thực sự đoàn kết, thương yêu nhau, phải có cuộc sống giản dị, lành mạnh… Mỗi người công nhân phải có sự hòa quyện giữa đạo đức công dân và đạo đức của giai cấp lãnh đạo. Phải chống “chủ nghĩa cá nhân”, yêu lao động, chú trọng xây dựng đạo đức cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, xây dựng lẽ sống cao đẹp “mình vì mọi người, mọi người vì mình”…

Thứ hai, công nhân phải có trình độ lý luận chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ.

Người thường trích dẫn lời dạy của V.I. Lênin: “không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng”. Muốn có phong trào cách mạng thì phải học tập lý luận Mác - Lênin để soi sáng và củng cố lập trường của giai cấp công nhân cho đội ngũ công nhân, giúp họ giác ngộ về CNXH, phát huy sáng tạo của công nhân trong xây dựng xã hội mới. Sinh trưởng trong một đất nước lạc hậu lại chịu hậu quả nặng nề từ chính sách “ngu dân” của thực dân Pháp, đứng trước tình hình mới đặt ra hết sức bức xúc về sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật trên thế giới, máy móc ngày càng tinh xảo, tự động hóa thì mỗi cán bộ, công nhân “chẳng những thạo về chính trị mà còn phải giỏi về chuyên môn, không thể lãnh đạo chung chung”.

Người nêu ra một chân lý: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”; “dốt thì dại, dại thì hèn”. Vì vậy phải từng bước trí thức hóa người công nhân và công nhân cũng phải cố gắng học tập, vừa học vừa làm để tiến bộ mãi, như vậy mới tạo điều kiện giúp họ phát huy vai trò làm chủ xí nghiệp, làm chủ đất nước. Tóm lại, công nhân muốn “xây dựng CNXH thì nhất định phải có học thức, không có lý luận, không có trình độ chuyên môn, khoa học kỹ thuật thì không thể có CNXH”.

"Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì nhất định phải có học thức. Cần phải học văn hóa, chính trị, kỹ thuật. Cần phải học lý luận Mác - Lênin kết hợp với đấu tranh và công tác hàng ngày. Cần phải học kinh nghiệm tốt của các đoàn thanh niên bạn. Học đi đôi với hành. Lênin có nói: “Không học thì không thể trở thành người cộng sản” [4].

Thứ ba, xây dựng giai cấp công nhân lớn mạnh là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội, trong đó sự lãnh đạo của Đảng giữ vai trò quyết định.

Đảng là đội tiên phong của GCCN cho nên xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với việc xây dựng đội ngũ công nhân. Để xây dựng giai cấp công nhân trưởng thành phải gắn kết hữu cơ với xây dựng, phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là trách nhiệm của Đảng, của các cấp chính quyền; trong đó, Công đoàn dưới sự lãnh đạo của Đảng phải thực sự trở thành một trường học quản lý công nghiệp XHCN. Công đoàn phải tuyên truyền đường lối của Đảng đến công nhân; thật sự dân chủ với công nhân; vận động quần chúng lao động tham gia ngày càng rộng rãi vào toàn bộ sự nghiệp xây dựng nền kinh tế quốc dân, vào các kế hoạch kinh tế, sản xuất, phân phối… Cán bộ CĐ phải gương mẫu, không ngừng học tập; sâu sát với quần chúng; phải “óc nghĩ, tai nghe, mắt trông, chân đi, miệng nói, tay làm”, quan tâm đến điều kiện sinh hoạt vật chất của công nhân… Tóm lại, xây dựng GCCN là trách nhiệm của toàn xã hội mà trước tiên là Đảng, Công đoàn, có như vậy, công nhân mới thực sự kết thành một khối vững chắc, trở thành lực lượng đi đầu của sự nghiệp cách mạng.

Gần một thế kỷ trôi qua, tư tưởng Hồ Chí Minh về sứ mệnh lịch sử của GCCN và xây dựng GCCN vững mạnh vẫn còn nguyên giá trị, tiếp tục soi sáng cho sự nghiệp vẻ vang của Đảng. Hội nghị TW sáu khóa X khẳng định sự lãnh đạo của GCCN thông qua vai trò lãnh đạo của Đảng là điều kiện tiên quyết đảm bảo sự thắng lợi của cách mạng Việt Nam và nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Kế thừa những quan điểm trên, văn kiện Đại hội XIII của Đảng đưa ra chủ trương: "Phát triển GCCN cả về số lượng và chất lượng; nâng cao bản lĩnh, trình độ, kỹ năng nhằm thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư; đổi mới tổ chức và hoạt động của công đoàn phù hợp bối cảnh, điều kiện mới” [5]. Chủ trương xây dựng GCCN trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã xác định: Xây dựng GCCN hiện đại, lớn mạnh; nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động thích ứng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Các văn kiện Đại hội của Đảng đã bổ sung điểm mới rất quan trọng xây dựng GCCN thích ứng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư…luôn đi đầu trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh. Tuy nhiên, chúng ta đang sống trong một thế giới hội nhập và đầy biến động, những hạn chế về lý luận, yếu kém, mơ hồ trong nhận thức của một bộ phận dân cư về sự lãnh đạo của Đảng, về sứ mệnh lịch sử của GCCN, về vai trò của tổ chức Công đoàn và những hạn chế về trình độ, năng lực, ý thức giác ngộ giai cấp của bản thân GCCN hiện nay đang là những thách thức to lớn đối với Đảng đối với sự tồn vong của chế độ. Để đưa sự nghiệp cách mạng đi đến thắng lợi triệt để, trên nền tảng truyền thống dân tộc, chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, toàn Đảng, toàn dân phải giữ vững tinh thần “dĩ bất biến ứng vạn biến”, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, kiên định sự lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua đội tiền phong chiến đấu là Đảng Cộng sản Việt Nam; giữ vững quan điểm có tính nguyên tắc về sự lãnh đạo của Đảng (tại Điều 4), về vai trò của tổ chức Công đoàn (Điều 10) trong Hiến pháp sửa đổi, bổ sung năm 2025. Đồng thời phải nhận thức sâu sắc một điều, xây dựng GCCN nước ta vững mạnh là nhiệm vụ quan trọng và cấp bách, là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, của cả hệ thống chính trị, của mỗi công nhân và của toàn dân tộc trong mọi thời kì cách mạng và trong giai đoạn vươn mình, bước vào Kỷ nguyên mới của dân tộc hiện nay./.