Trong kỷ nguyên số, không gian mạng đã trở thành một “mặt trận” đặc biệt, nơi mỗi thông tin lan đi đều có thể tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội. Thực tế cho thấy, bên cạnh những thông tin tích cực, vẫn còn không ít thông tin sai lệch, xuyên tạc xuất hiện với tốc độ nhanh, khiến nhiều người dân hoang mang nếu không được định hướng kịp thời.

Từ thực tiễn công tác tại cơ sở, có thể thấy rằng, nếu chỉ chạy theo để “phản bác” thì thường chậm một bước. Quan trọng hơn là phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, gần gũi, dễ hiểu ngay từ đầu. Khi người dân được tiếp cận thông tin đầy đủ, họ sẽ tự biết chọn lọc, không dễ bị tác động bởi những luồng thông tin xấu, độc.

Tại Hưng Yên, hệ thống Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã từng bước phát huy vai trò trong việc nắm bắt dư luận, kịp thời phản ánh những vấn đề phát sinh từ cơ sở. Nhiều vụ việc được giải thích, định hướng ngay tại khu dân cư, góp phần hạn chế tin đồn lan rộng và giữ được sự ổn định trong Nhân dân.

Thực tiễn đó cho thấy, xây dựng “thế trận thông tin” không phải là việc của riêng lực lượng nào, mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị và mỗi người dân. Khi mỗi cán bộ, đảng viên nêu gương trong phát ngôn, mỗi người dân có ý thức kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, thì môi trường mạng sẽ dần trở nên lành mạnh hơn.

Quan trọng hơn cả, muốn giữ vững trận địa tư tưởng, phải bắt đầu từ việc gần dân, hiểu dân, lắng nghe và giải quyết kịp thời những vấn đề từ cơ sở. Khi niềm tin được củng cố từ những điều cụ thể, thiết thực, đó chính là “lá chắn” vững chắc nhất trước mọi thông tin sai trái trên không gian mạng.

1. Không gian mạng – mặt trận mới của công tác tư tưởng

Hiện nay, các thế lực thù địch, phản động triệt để lợi dụng mạng xã hội như một công cụ để chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, khó nhận diện. Chúng tập trung xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; cố tình bóp méo sự thật nhằm gây nhiễu loạn thông tin, làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ. Đồng thời, lợi dụng những vấn đề nhạy cảm, những tồn tại, hạn chế trong đời sống xã hội để kích động tâm lý bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đáng chú ý, các thủ đoạn chống phá không còn đơn giản, trực diện như trước mà ngày càng tinh vi, biến tướng dưới nhiều hình thức. Đó là việc “ngụy tạo” thông tin theo kiểu thật – giả lẫn lộn, khiến người tiếp nhận khó phân biệt đúng sai; là hành vi cắt ghép, xuyên tạc phát ngôn của cán bộ, lãnh đạo nhằm tạo dư luận tiêu cực; hay việc lợi dụng những vụ việc cá biệt, những vấn đề dân sinh cụ thể để quy kết, suy diễn thành bản chất của cả hệ thống. Chính sự pha trộn giữa thông tin đúng và sai, giữa thật và giả đã làm gia tăng mức độ nguy hiểm, khiến nhiều người dễ bị tác động, dẫn dắt nếu thiếu bản lĩnh và khả năng “đề kháng thông tin”.

Điều đáng lo ngại là tốc độ lan truyền của thông tin xấu, độc trên không gian mạng thường diễn ra với cấp số nhân, vượt xa khả năng phản ứng nếu chúng ta vẫn chủ yếu tiếp cận theo hướng “phản bác bị động”. Trong nhiều trường hợp, khi thông tin sai lệch được phát hiện và xử lý thì đã kịp lan rộng, định hình nhận thức và tâm lý xã hội, gây ra những hệ lụy khó khắc phục. Thực tiễn đó cho thấy, nếu chỉ dừng lại ở việc “chạy theo để xử lý” thì chúng ta sẽ luôn ở thế bị động, thậm chí có nguy cơ đánh mất vai trò định hướng dư luận.

2. Từ “phản bác” sang “chủ động dẫn dắt thông tin”

Thực tiễn cho thấy, nếu chỉ tập trung vào “chống” mà thiếu đi yếu tố “xây” thì chúng ta sẽ luôn ở thế bị động, chạy theo xử lý hậu quả, khó có thể giành được thế chủ động trên không gian mạng. Muốn nâng cao hiệu quả, cần quán triệt quan điểm: “xây” phải đi trước một bước, “xây” mạnh hơn để “chống” hiệu quả hơn. Nói cách khác, thay vì chỉ tập trung phản bác thông tin sai trái, cần chủ động kiến tạo và lan tỏa dòng thông tin tích cực, chính thống, từng bước “phủ xanh” không gian mạng.

Để thực hiện điều đó, trước hết phải bảo đảm cung cấp thông tin một cách nhanh chóng, chính xác, trúng vấn đề và có sức hấp dẫn đối với người tiếp nhận. Đồng thời, chú trọng kể những câu chuyện người thật, việc thật, lan tỏa các giá trị tốt đẹp trong đời sống xã hội; nhân rộng các điển hình tiên tiến, mô hình hiệu quả, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực. Bên cạnh đó, việc truyền tải chủ trương, chính sách cần được đổi mới theo hướng gần dân, dễ hiểu, dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là trên các nền tảng số.

Khi người dân được tiếp cận thông tin chính xác, kịp thời ngay từ đầu, sẽ hình thành “lá chắn nhận thức”, qua đó tự nâng cao khả năng sàng lọc, nhận diện thông tin sai lệch. Chính lúc đó, “đất sống” của tin giả, tin xấu, độc sẽ từng bước bị thu hẹp, góp phần giữ vững ổn định tư tưởng xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Từ thực tiễn công tác tại tỉnh Hưng Yên cho thấy, việc phát huy vai trò của hệ thống Mặt trận trong công tác thông tin, tuyên truyền và nắm bắt dư luận xã hội đã đạt nhiều kết quả rõ nét. Thông qua việc đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền như xây dựng các nhóm Zalo, Fanpage, chuyên mục trên báo, đài, cùng với việc phát hành hàng nghìn ấn phẩm tuyên truyền, MTTQ các cấp đã kịp thời lan tỏa thông tin chính thống, góp phần định hướng dư luận xã hội.

Công tác nắm bắt tình hình Nhân dân được duy trì nền nếp thông qua hệ thống “hòm thư góp ý”, mạng lưới cộng tác viên và các kênh thông tin cơ sở, qua đó kịp thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, không để phát sinh “điểm nóng”. Đáng chú ý, MTTQ các cấp đã tổ chức hàng nghìn hội nghị tiếp xúc cử tri, đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với Nhân dân, tiếp nhận và giải quyết nhiều kiến nghị, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chính quyền.

Bên cạnh đó, các phong trào thi đua, các cuộc vận động như “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, “Cả nước chung tay vì người nghèo” được triển khai sâu rộng, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Nhiều mô hình tự quản, tự phòng, tự bảo vệ được hình thành tại khu dân cư, góp phần giữ vững an ninh trật tự, xây dựng môi trường xã hội ổn định, lành mạnh.

Đặc biệt, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai chuyển đổi số trong hệ thống Mặt trận đã bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, giúp tăng cường kết nối, nâng cao chất lượng điều hành và khả năng phản ứng nhanh với các vấn đề phát sinh trên không gian mạng.

Thực tiễn đó cho thấy, khi công tác thông tin được triển khai chủ động, sát cơ sở, gắn với nắm bắt và giải quyết kịp thời các vấn đề của Nhân dân, thì không chỉ góp phần hạn chế thông tin sai lệch mà còn củng cố vững chắc niềm tin xã hội – yếu tố cốt lõi trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

3. Xây dựng “thế trận thông tin” – trách nhiệm của cả hệ thống chính trị

“Thế trận thông tin” trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là nhiệm vụ riêng của báo chí hay lực lượng tuyên giáo, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Đây là một “trận địa” tổng hợp, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ, nhịp nhàng của nhiều lực lượng, mỗi lực lượng giữ một vai trò riêng nhưng thống nhất trong mục tiêu chung là định hướng nhận thức và củng cố niềm tin của Nhân dân.

Trước hết, báo chí chính thống giữ vai trò nòng cốt, là lực lượng chủ lực trong định hướng và dẫn dắt dư luận xã hội. Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt, báo chí không chỉ cần bảo đảm tính chính xác mà còn phải nhanh nhạy hơn, hấp dẫn hơn và gần gũi hơn với đời sống của người dân, từ đó giữ vững vai trò “dẫn dắt dòng chảy thông tin” trên không gian mạng.

Cùng với đó, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phát huy vai trò là cầu nối vững chắc giữa Đảng với Nhân dân. Thông qua việc bám sát cơ sở, nắm bắt kịp thời tâm tư, dư luận xã hội, các tổ chức này vừa là kênh truyền tải thông tin chính thống đến từng khu dân cư, vừa là “tai mắt” giúp phản ánh, định hướng và giải tỏa những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên, mỗi người cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong không gian số, thực sự trở thành những “tuyên truyền viên” tích cực, gương mẫu trong phát ngôn và chia sẻ thông tin. Sự chuẩn mực, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên không chỉ góp phần lan tỏa thông tin đúng đắn mà còn tạo sức thuyết phục, củng cố niềm tin trong Nhân dân.

Quan trọng hơn cả, người dân chính là chủ thể của không gian mạng. Việc nâng cao “sức đề kháng thông tin”, hình thành thói quen kiểm chứng trước khi chia sẻ, nói không với tin giả, tin xấu, độc là yếu tố then chốt để xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, an toàn.

Khi tất cả các lực lượng cùng tham gia với tinh thần chủ động, trách nhiệm và thống nhất, sẽ từng bước hình thành một mạng lưới thông tin tích cực đa tầng, đa chiều, tạo nên “thế trận thông tin” vững chắc, đủ sức lấn át và đẩy lùi các luồng thông tin sai trái, thù địch trên không gian mạng.

4. Một số giải pháp đột phá trong giai đoạn hiện nay

Để xây dựng “thế trận thông tin” thực sự hiệu quả trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính căn cơ, lâu dài và có tính đột phá.

Trước hết, cần đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức tuyên truyền theo hướng ngắn gọn, trực quan, sinh động, phù hợp với đặc trưng tiếp nhận thông tin của người dùng trên không gian mạng. Việc tăng cường sử dụng các hình thức như video, infographic, sản phẩm truyền thông đa phương tiện không chỉ giúp nâng cao khả năng tiếp cận mà còn tạo sức lan tỏa rộng rãi. Đồng thời, nội dung tuyên truyền cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng, bảo đảm tính gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp nhận, qua đó nâng cao hiệu quả định hướng dư luận.

Hai là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác nắm bắt, phân tích và định hướng thông tin. Việc khai thác hiệu quả các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) sẽ giúp cơ quan chức năng kịp thời phát hiện các xu hướng dư luận, nhận diện sớm những “điểm nóng” thông tin, từ đó chủ động có giải pháp xử lý phù hợp, tránh bị động, bất ngờ trước các tình huống phát sinh.

Ba là, chú trọng xây dựng và phát huy vai trò của lực lượng nòng cốt trên không gian mạng. Đây là đội ngũ có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lan tỏa thông tin chính thống, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Cần quan tâm xây dựng mạng lưới cộng tác viên dư luận xã hội rộng khắp, đồng thời hình thành các “lực lượng nòng cốt số” ngay từ cơ sở, bảo đảm vừa am hiểu thực tiễn, vừa có kỹ năng sử dụng công nghệ và truyền thông số.

Bốn là, tăng cường “phủ xanh thông tin tích cực” trên không gian mạng một cách thường xuyên, liên tục và có chiến lược. Mỗi ngày cần có những nội dung tích cực được lan tỏa, từ những câu chuyện giản dị, đời thường đến những thành tựu nổi bật của đất nước và địa phương. Khi mạng xã hội được “lấp đầy” bằng thông tin chính thống, tích cực, sẽ từng bước trở thành kênh tuyên truyền hiệu quả, góp phần định hướng nhận thức xã hội và làm suy giảm ảnh hưởng của các luồng thông tin xấu, độc.

5. Thực tiễn từ cơ sở – bài học kinh nghiệm

Từ thực tiễn công tác Mặt trận ở cơ sở cho thấy, hiệu quả của việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gắn chặt với khả năng nắm bắt, xử lý thông tin và mức độ gần dân, sát dân của mỗi địa phương, đơn vị. Nơi nào chủ động nắm chắc tình hình dư luận xã hội, kịp thời phản ứng trước những vấn đề phát sinh, nơi đó giữ được sự ổn định về tư tưởng và trật tự xã hội. Ngược lại, nếu chậm nắm bắt, thiếu thông tin định hướng, sẽ dễ để khoảng trống thông tin bị các nguồn tin sai lệch chi phối.

Thực tiễn cũng chứng minh rằng, ở đâu chủ động cung cấp thông tin chính thống ngay từ sớm, từ xa, ở đó tin giả, tin xấu, độc khó có cơ hội lan rộng. Đồng thời, nơi nào thực sự gần dân, hiểu dân, lắng nghe và kịp thời giải đáp những băn khoăn, vướng mắc của người dân, nơi đó tạo dựng được niềm tin bền vững – yếu tố cốt lõi để củng cố trận địa tư tưởng.

Từ những kinh nghiệm đó có thể rút ra một bài học mang tính nguyên tắc: muốn bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới, phải bắt đầu từ cơ sở, từ người dân; lấy người dân làm trung tâm của công tác thông tin, tuyên truyền; coi việc nắm bắt, định hướng và giải quyết kịp thời các vấn đề từ cơ sở là nền tảng để xây dựng “thế trận thông tin” vững chắc, lâu dài.

Từ thực tiễn công tác Mặt trận tại Hưng Yên, có thể thấy rõ vai trò quan trọng của việc “đi trước một bước” trong công tác thông tin, tuyên truyền. Thông qua hệ thống Ban công tác Mặt trận ở khu dân cư, đội ngũ cộng tác viên dư luận xã hội và các kênh thông tin cơ sở, nhiều vấn đề được phát hiện sớm, phản ánh kịp thời và định hướng đúng ngay từ đầu. Không ít trường hợp thông tin chưa chính xác, tin đồn trên mạng xã hội đã được giải thích, làm rõ ngay tại cộng đồng dân cư, qua đó góp phần ổn định tình hình, giữ vững niềm tin của Nhân dân.

KẾT LUẬN

Trong kỷ nguyên số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn là nhiệm vụ mang tính tuyên truyền đơn thuần, mà đã trở thành một cuộc đấu tranh toàn diện, trực diện và thường xuyên trên mặt trận thông tin – nơi mà mỗi dòng trạng thái, mỗi video, mỗi tương tác đều có thể góp phần định hình nhận thức xã hội. Chính vì vậy, xây dựng “thế trận thông tin” vững chắc không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là đòi hỏi mang tính chiến lược, quyết định khả năng giữ vững vai trò lãnh đạo về tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số sâu rộng.

Một “thế trận thông tin” hiệu quả không đơn thuần là sự gia tăng về số lượng thông tin chính thống, mà là sự kết hợp chặt chẽ giữa tư duy chủ động và phương thức hiện đại, giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” giữ vai trò nền tảng. Đó là quá trình hình thành một môi trường thông tin lành mạnh, nơi cái đúng được lan tỏa, cái tốt được tôn vinh, cái tích cực trở thành dòng chảy chủ đạo, qua đó từng bước làm suy giảm, vô hiệu hóa những thông tin sai trái, thù địch ngay từ trong nhận thức của xã hội. Khi mỗi cán bộ, đảng viên và người dân không chỉ là người tiếp nhận mà còn là chủ thể tham gia kiến tạo thông tin tích cực, thì “lá chắn mềm” của niềm tin xã hội sẽ được củng cố một cách bền vững và tự nhiên.

Sâu xa hơn, xây dựng “thế trận thông tin” chính là xây dựng nền tảng niềm tin – yếu tố cốt lõi bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội và sức mạnh nội sinh của quốc gia. Niềm tin không thể áp đặt, mà được hình thành từ sự minh bạch, kịp thời và thuyết phục trong thông tin; từ sự gần dân, hiểu dân và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Khi niềm tin được củng cố, đó chính là “thành trì vững chắc” nhất để bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ trước mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá.

Giữ vững trận địa tư tưởng trên không gian mạng hôm nay, suy cho cùng, chính là giữ vững nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước ngày mai; là bảo vệ tương lai của dân tộc trong một thế giới số đầy biến động nhưng cũng giàu cơ hội vươn lên.

Nguyễn Đức Oanh - Ban Công tác Hội Quần chúng, Uỷ ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên

Tài liệu tham khảo:

1. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị khóa XII là văn kiện quan trọng về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”;

2. Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

3. Kết luận số 89-KL/TW ngày 25/7/2024 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22/8/2018 của Bộ Chính trị khóa XII

4. Tạp chí Cộng sản (2025)

5. Báo cáo Chính trị của Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh nhiệm kỳ 2024 -2029.